کار درمانی روش‌ها و ابزارها

توسط آسایشگاه

کار درمانی روش‌ها و ابزارها

کار درمانی

جسم، ذهن، روان زير چتر کار درمانی

کار درمانی علم و هنر مشارکت بیمار در انجام فعالیت های هدفمند به منظور اصلاح تقویت، افزایش عملکرد و تسهیل در یادگیری مهارت های ضروری جهت انطباق با محیط است . به عبارتی دیگر، کار درمانی قابلیت انجام اعمال و نقش هایی است که لازمه یک زندگی مفید و تسلط فرد بر خود و محیط، همراه با احساس رضایتمندی از خود و دیگران در طول عمر است . پیشگامان حرفه کار درمانی معتقد بوده اند که می توان استفاده همزمان از عضلات و ذهن را در حین  ورزش، تمرین، بازی و کار به عنوان  روش های درمانی مورد استفاده قرار داد. جنگ جهانی اول موجب شناخت توانبخشی و کار درمانی شد، اما گسترش و پیشرفت روش های این علم در طول جنگ جهانی دوم  صورت گرفت. به طوری که پس از جنگ جهانی دوم، هزار کاردرمانگر در بخش های مختلف ارتوپدی و نورولوژی و روانپزشکی در جهان مشغول به کار شدند. این رشته در سال 1350 در بیمارستان توانبخشی شفا یحیاییان تهران پایه گذاری شد. فارغ التحصیلان این رشته پس از گذراندن یک دوره چهار ساله کارشناسی  در مراکز توانبخشی و بیمارستان های  مربوطه  مشغول  به کار  شده و به آموزش، درمان ، مشاوره و بازدید منزل بیماران در زمینه های جسمانی – روانی و کودکان می پردازند .
در ادامه اصول کار درمانی را در سه گروه اصلی شرح خواهیم داد: الف)کار درمانی در بیماران جسمی، ب) کار درمانی در بیماران روانی،ج) کار درمانی برای افراد عقب مانده ذهنی و د)کار درمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی.

کار درمانی در بیماران جسمی

بیماران و معلولین این بخش افرادی هستند که به علل مادرزادی یا در اثر صدمات و بیماری های مغز و اعصاب و روماتولوژی و..   دچار کاهش دایمی یا موقتی توانایی های جسمی شده و قادر به ادامه زندگی به طور مستقل نیستند.

اهداف کار درمانی در این بیماران
جلوگیری از پیشرفت بیماری و معلولیت و باز گرداندن توانایی های از دست رفته تا حد امکان جهت بازگشت بیمار به زندگی قبلی.

روش های مورد استفاده در کار درمانی

کار درمانیوجه افتراق و امتیاز کار درمانی تاکید آن بر استفاده گسترده از ” فعالیت هد فمند” است . فعالیت  هدفمند  به فعالیت هایی گفته می شود که فرد به طور فعا ل در آن  شرکت دارد. این فعالیت ها موجب هماهنگی سیستم های جسمی،  ذهنی، عاطفی و شناختی شده و در طی انجام آن توجه فرد معطوف به انجام فعالیت است.
فعالیت هایی که برای  درمان انتخاب می شوند باید دارای خصوصیات زیر باشند:

• هدف مشخصی داشته باشند .
• منجر به افزایش مهارت های فردی و بالا  بردن عملکردهای بیمار شوند.
• مطابقت با جنس ،  سن و علاقه  بیمار باشند.
• بر اساس آگاهی و حرفه بیمار انجام شوند.
• باعث  ایجاد حرکات و وضعیت های نادرست و نامطمئن نشوند .
• بیمار را در زمینه های مختلف جسمی و ذهنی در بر گیرند .
• تمرینات درمانی عبارتند از: کاربرد اختصاصی  حرکات  یا انقباض  عضلات بدن  جهت افزایش حداکثر عملکرد عضلانی و اسکلتی .

اهداف درمان
• افزایش آگاهی از الگوهای حرکات طبیعی و پیشرفت پاسخ های ارادی و غیر ارادی
• افزایش قدرت و تحمل الگوهای حرکتی طبیعی
• افزایش هماهنگی
• افزایش قدرت عضله یا گروه عضلانی
• کاهش یا رفع محدودیت دامنه حرکتی مفاصل
• افزایش تحمل کاری و تحمل بدنی
• جلوگیری از پیشرفت یا رفع کوتاهی عضلات
• یکی از وظایف کاردرمانگر تجویز و طرح ریزی  انواع اسپیلنت ها است (اسپیلنت وسیله ای است که برای حمایت یا افزایش عملکردی عضوی از بدن به کار می رود).
•  جلوگیری از تغییر شکل اعضای بدن
•  کمک و حمایت و تقویت عضلات ضعیف
• حمایت از عضو دردناک
•  قرار دادن دست در وضعیت صحیح پس از جراحی و پیوند پوست و ….

پس از انجام روش های درمانی فوق کاردرمانگر از طریق زیر نیز می تواند در مستقل کردن بیمار در امور روزمره زندگی استفاده کند :
1. تجویز وسایل کمکی نظیر صندلی چرخ دار و وسایل کمکی  غذا خوردن و …
2. باز دید در منزل و محل کار و محل تحصیل بیمار جهت رفع موانع معماری و انجام تطبیق‌های لازم
3. مشاوره
4. ارزیابی پیش حرفه ای

کار درمانی در بیماران روانی

بيماران رواني به دو دسته حاد و مزمن تقسيم مي‌شوند.طول مدت بستري شدن اين يبماران كوتاه است، در نتيجه وظايف كاردرمان نيز در اين موارد خاص است ولي بيماران مزمن هميشه بايد حضور داشته باشند و ترخيص آنها به طور موقت صورت مي‌گيرد.
بيماراني با اين شرايط را مي‌توان به دو گروه سايكوتيك و نوروتيك تقسيم كرد.‏
و اين تقسيم‌بندي وابسته به دو عامل است:
1-بينش:بيمار خود را بيمار مي‌داند يا خير.
2-قضاوت:برخورد و تعامل مناسب داشتن و در هر موقعيت اقدام مقتضي را انجام دادن.
بيماران سايكوتيك بيماراني هستند كه دچار جنون و حملات ناگهاني هستند يا در خود فرو رفته و توهم دارند،اين افراد از حد معمول جامعه فراتر رفته و نسبت به بيماري خود آگاهي ندارند.‏
بيماران نوروتيك بيماراني هستند كه دچار اضطراب و وسواس هستند.
هنگامي که بيمار به بخش رواني ارجاع داده مي‌شود از هر لحاظ مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد و مجموعه گزارشاتي از كليه جنبه‌ها تهيه شده و به روان‌پزشك ارجاع داده مي‌شود تا روند درماني را مشخص كند، اين ارزيابي در چند بخش حسي، حركتي و دركي ـ شناختي صورت مي‌گيرد.

کار درمانگر به عنوان یکی از اعضای تیم درمان در هماهنگی کامل با سایر اعضا نقش های گوناگونی ایفا می‌کند :
کمک به تشخیص بیماری و تشخیص نهایی و ترخیص از بیمارستان
برقراری ارتباط اصولی با بیمار
بهبود و استقلال بخشیدن به سلامت روانی و جسمانی بیمار
کاهش علائم و نگرش های  نادرست بیمار و عوارض دارویی
تسهیل و سرعت بخشیدن به بهبودی بیمار و ترخیص وی
حمایت بیمار از نظر جسمی و روانی و …
پیشگیری  از عود مجدد بیماری و ارائه آگاهی صحیح و آموزش جهت برقراری سلامت روانی
مشاوره با خانواده.

کار درمانگر در درمان اختلالات روانی – اجتماعی از تئوری های متعدد برخواسته از علوم روانشناختی و جامعه شناختی و زیست شناختی بهره می جوید و بنا به نگرش انتخابی  و شیوه درمان و نحوه به کار گیری و نوع فعالیت و برخورد و ارتباط درمانی با بیمار را به مرحله عمل در می آورد .
انواع فعالیت های مورد استفاده در کار درمانی به طور انفرادی یا گروهی عبارت است از:
1. فعالیت های اجتماعی
2. فعالیت های حرفه ای
3. فعالیت های  تفریحی

کار درمانی برای افراد عقب مانده ذهنی

کار درمانیکار درمانی با کمک  از ارزیابی و آموزش و تسهیل رشد کودکان عقب مانده ذهنی را جهت تسلط بر خود و محیط در محدوده توانایی های آنها یاری می‌کند.
عمده ترین اهداف کار درمانی برای افراد عقب مانده ذهنی عبارت است از :
o تسهیل رشد در محدوده ای که توقف عاطفی یا ذهنی صورت گرفته است.
o کاهش اثرات ناتوانی های ذهنی
o رشد و گسترش طرز تلقی و مهارت های پایه جهت کار کرد مستقل، که از طریق فعالیت‌های آموزشی حرکات درشت و حرکات ظریف و و یکپارچگی حسی صورت می‌گیرد .
o فعالیت های خود نگهداری، خود مراقبتی و فعالیت های داخل منزل و خارج منزل و فعالیت های عمومی
o فعالیت های حرفه ای که شامل ارزشیابی پیش حرفه ای و آموزش حرفه ای است .
o فعالیت های تطابقی از طریق استفاده از وسایل کمکی موقتی و دائمی
o روان درمانی شامل بازی درمانی و رفتار درمانی و موسیقی درمانی
o مشاوره خانوادگی به دو صورت انفرادی و گروهی .
کار درمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی
کودکان مبتلا به   فلج مغزی  کودکانی هستند که اختلالات حرکتی  بارزترین علامت  آنها است . کار درمانگر پس از ارزیابی بر اساس نوع بیماری و شدت ضایعه برنامه درمانی را طراحی و اجرا می کند.

ارزیابی
کاردرمانگر با انجام ارزیابی های لازم،  قادر به تشخیص و طبقه بندی انواع فلج مغزی  فیزیولوژیک  شامل اسپاستیک، فلسید،  آتتوئید، آتاکسیک، ریجیدیتی و مختلط،  توپو گرافیک شامل کوادروپلژیک، دایپلژیک، پاراپلژیک، همی پلژیک،  تری پلژیک و مونو پلژیک  خواهد بود .
این ارزیابی شامل موارد زیر است :
1. ارزیابی تونوسیته  عضلات
2. ارزیابی رشد رفلکس ها
3. ارزیابی وضعیت و حرکت
4 . ارزیابی فعالیت های روزمره زندگی.

اهداف :

کار درمانی• ایجاد کشش عضلانی طبیعی
• تقویت حرکات ارادی فعال مفاصل
• تحریک و تقویت واکنش های تعادلی و چرخشی و بهبود و تسریع مراحل رشد حرکتی کودک
• رفع کوتاهی عضلانی و جلوگیری از انقباض عضلانی و بد شکلی مفاصل
• تحریک و تقویت حس ها یعنی باز آموزی حسی در مواردی که اختلال حس وجود داشته باشد.

لینک های مفید:

معرفی رشته کار درمانی